Türkiye Hava Sahasında Yeni Dönem: Drone'lar Artık Tek Noktadan İzlenecek! Tüm Uçuşlar Gizli Kameralar Gibi Kayıt Altında mı Olacak?
Ulaştırma ve Altyhapı Bakanlığı'nın hazırladığı yeni talimat taslağı ile Türkiye hava sahasında uçuş yapan drone'ların tüm hareketleri merkezden takip edilecek. Bu adım, güvenlik ve emniyeti artırmayı hedeflerken, 'İHA Takip ve Trafik Yönetim Sistemi' (İHATTYS) ile kontrol tamamen merkezileşiyor.
Son yıllarda sayıları ve kullanım alanları hızla artan İnsansız Hava Araçları (İHA), yani bilinen adıyla drone'lar, Türkiye hava sahasında kapsamlı bir düzenlemeyle karşı karşıya kalıyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü (SHGM) tarafından hazırlanan ve genel görüşe sunulan 'İnsansız Hava Aracı Sistemleri Talimatı' taslağı, bu teknolojik araçların tasarımından kullanımına kadar pek çok alanda yeni kurallar getiriyor.
Drone Operasyonlarında Kademeli Güvenlik ve Sınıflandırma
Yeni düzenlemeyle birlikte İHA operasyonları, taşıdıkları risk seviyesine göre 'açık', 'özel' ve 'sertifikalı' olmak üzere üç ana kategoriye ayrılacak. Bu sınıflandırma, drone'ların hangi amaçlarla ve hangi koşullarda kullanılabileceğini belirleyecek. Özellikle 'sertifikalı' kategoride yer alan İHA'lar, daha önce mümkün olmayan kalabalık insan grupları üzerinden uçuş yapma, insan ve hatta tehlikeli madde taşıma gibi kritik görevlerde rol alabilecek. Bu durum, drone teknolojisinin sivil havacılıktaki rolünün ne denli genişleyeceğinin de bir göstergesi olarak öne çıkıyor.
Yabancı ülkelerde tescil edilmiş drone'lar için ise Türkiye hava sahasında operasyon yapabilme şartları da sıkılaştırılıyor. Bu tür İHA'ların Türk hava sahasında uçuş gerçekleştirebilmesi için en az 20 gün öncesinden uçuş izni başvurusunda bulunulması gerekecek. Ancak acil durumlar, kamu güvenliği, basın-yayın faaliyetleri veya afet müdahalesi gibi öngörülemeyen hallerde bu süre kısaltılabilecek veya izin şartı aranmayabilecek. Tarım ve Orman Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılmış ve izin verilen ürünleri kullanan İHA'lar ise tehlikeli madde taşımacılığı kapsamında değerlendirilmeyecek. Bu, özellikle tarım sektöründeki drone kullanımının önünü açacak önemli bir detay olarak dikkat çekiyor.
Merkezi Takip Sistemi: İHATTYS Devrede
Taslağın en dikkat çekici yeniliklerinden biri, 'İHA Takip ve Trafik Yönetim Sistemi'nin (İHATTYS) kurulacak olması. SHGM tarafından işletilecek olan bu sistem, Türkiye'deki tüm kayıtlı İHA'ların anlık konumunu takip ederek hava sahasındaki trafiği yönetecek. Bu sayede, uçuş emniyeti anlık olarak tespit edilebilecek ve olası riskler merkezi bir noktadan yönetilebilecek. İHATTYS, sadece konum takibiyle sınırlı kalmayacak; coğrafi bölge verilerini dijital formatta yayınlayacak, uçuş izin başvurularını çevrimiçi olarak işleyecek ve aynı hava sahasını kullanan birden fazla drone arasında yaşanabilecek potansiyel çatışmaları tespit ederek pilotları uyaracak.
Özellikle tarımsal operasyonlar için ruhsatlandırılmış İHA'ların yeşil bölgelerde veya meskun mahal dışında gerçekleştirilen uçuşlarında, İHATTYS üzerinden yapılacak bildirim yeterli olacak ve ek bir operasyonel yetkilendirme aranmayacak. Bu, bürokrasinin azaltılması ve operasyonel verimliliğin artırılması açısından önemli bir adım olarak görülüyor.
Cezalar ve Sorumluluklar: Sınırları Zorlayanlara Yaptırım
Yeni düzene uymayanlara yönelik ciddi yaptırımlar da taslakta yer alıyor. Talimatta belirtilen usul ve esaslara aykırı hareket edenler hakkında Türk Sivil Havacılık Kanunu'na göre idari para cezaları uygulanacak. SHGM, emniyet denetimleri sonucunda talimat gerekliliklerini karşılamadığı tespit edilen işleticilerin yetkilendirmelerini askıya alabilecek, hatta iptal edebilecek. Gerekli izinler alınmadan veya belirlenen sahalar dışına çıkılarak yapılan uçuşlarda ise ilgili kişi ve işletmeler hakkında idari yaptırım işlemleri başlatılacak ve suç teşkil eden fiiller için savcılığa suç duyurusunda bulunulacak.
Taslak, terör ve mahremiyet hassasiyetini de göz ardı etmiyor. İşletici ve pilotlar, İHA'ların terör veya yasa dışı amaçlarla kullanılmaması için tedbir almakla yükümlü olacak. Mahremiyet ihlali durumunda ise Türk Ceza Kanunu hükümleri uygulanacak. Uzaktan pilotlar için yaş sınırı da belirleniyor. Açık ve özel kategorilerde İHA kullanacak pilotlar için asgari yaş 16 olacak. Ancak 500 gram altı ağırlıktaki bazı İHA'lar için 16 yaşından büyük yetkin bir pilotun doğrudan denetimi altında uçuş yapılması halinde bu yaş sınırı esnetilebilecek.
Kayıt ve Tescil Yükümlülükleri: Drone'unuza Kimlik
Özel veya sertifikalı kategorilerde operasyon yapan drone işleticileri ile açık kategoride 500 gram ve üzeri ağırlığa sahip veya kişisel verileri kaydedebilen sensörlere sahip İHA'ları kullananlar, SHGM sistemine kayıt yaptırmak zorunda olacak. Özellikle 150 kilogram ve üzeri ağırlığa sahip sertifikalı kategorideki İHA'lar, SHGM Hava Aracı Sicili'ne tescil edilecek ve kendilerine özgü işaretler verilecek. Bu kayıt ve tescil işlemleri, ilgili kurumların süreçleri tamamlamasının ardından en geç 15 iş günü içinde gerçekleştirilecek.
Bu kapsamlı düzenlemelerle birlikte Türkiye, drone teknolojisinin sunduğu fırsatları değerlendirirken, aynı zamanda hava sahası güvenliğini ve sivil vatandaşların mahremiyetini en üst düzeyde korumayı hedefliyor. Yeni kuralların, sektördeki belirsizlikleri ortadan kaldırarak daha güvenli ve kontrollü bir İHA kullanımının önünü açması bekleniyor.
Selin Karaca
Ekonomi & Finans Analisti
Bu yazı yazarımızın sitemizde yayınlanan köşe yazılarından biridir. Yazarımıza ait diğer tüm köşe yazılarına ve analizlere yukarıdaki bağlantıdan ulaşabilirsiniz.